Tại Sao Công Nghệ Hiện Đại Khiến Chúng Ta Cảm Thấy Vô Vị?

Trong bối cảnh hiện nay, con người đã dễ dàng tiếp cận một loạt các hình thức giải trí và tiện nghi chưa từng thấy trước đây. Từ những bữa ăn được giao tận nơi, tới các nội dung hấp dẫn trên mạng xã hội, và thậm chí là công nghệ AI hỗ trợ tâm lý, mọi thứ dường như đều sẵn sàng để đáp ứng nhu cầu của chúng ta. Tuy nhiên, điều nghịch lý là chính những tiện nghi đó lại dẫn đến cảm giác trống rỗng và chán nản. Chúng ta đang sống trong một thời đại mà sự thỏa mãn càng cao thì niềm vui lại càng xa vời.

Sự Thừa Mứa Thông Tin Nhưng Vẫn Chưa Đủ Đầy

Hiện tượng “suy đồi” hay “đồi trụy” (decadence) có nguồn gốc từ sự dư thừa về vật chất và sự suy thoái trong văn hóa. Các nền văn minh cổ đại như La Mã hay Hy Lạp đã chứng kiến sự thừa thãi đó thông qua những hành động cực đoan của các hoàng đế. Đến thế kỷ 19, những nghệ sĩ như Oscar Wilde đã chỉ ra rằng, sự sa đọa có thể được coi là một phản kháng đối với cái thực dụng của xã hội công nghiệp. Họ tôn vinh giá trị của niềm vui tận hưởng một cách nguyên bản, không vì bất kỳ lợi ích gì.

Nhiều cá nhân trong xã hội hiện đại này thừa hưởng những bề nổi của sự xa hoa nhưng lại thiếu đi khả năng tận hưởng chính điều đó. Niềm vui đã bị thay thế bởi những chương trình tối ưu hóa bản thân và sự phụ thuộc vào thuật toán, dẫn đến một lối sống nhạt nhẽo, thiếu thốn niềm vui.

Sự Thống Trị Của Công Nghệ Trong Cuộc Sống

Biểu hiện rõ nét nhất cho xu hướng này nằm ở những người thuộc tầng lớp công nghệ thượng lưu. Một ví dụ điển hình là Bryan Johnson, người chi khoảng 2 triệu USD mỗi năm cho các liệu trình nhằm kéo dài tuổi thọ. Ông thực hiện một chế độ ăn uống khắc nghiệt, với chỉ đậu lăng và súp lơ luộc, cùng với việc sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau.

Cách sống này mặc dù có vẻ khắc nghiệt, nhưng lại ẩn chứa một sự thái quá kỳ quặc. Nó biến cơ thể thành một cỗ máy cần phải được tinh chỉnh liên tục. Trong khi những người nghệ sĩ thời xưa tìm kiếm sự cảm nhận qua giác quan, thì lối sống này lại xem mọi thú vui giác quan như một nguy cơ.

Sự lệch lạc này không chỉ nằm ở các tỷ phú mà còn lan rộng ra nhiều lĩnh vực khác, với các khái niệm như humanmaxxing hay các phòng khám sức khỏe dành cho giới siêu giàu. Tất cả đều đưa những nhu cầu tự nhiên thành những con số cần tối ưu hóa.

Sự Can Thiệp Của Công Nghệ Vào Nhu Cầu Cơ Bản

Sự xâm nhập của công nghệ vào các nhu cầu tự nhiên thể hiện rõ qua sự gia tăng của các loại thuốc giảm cân như GLP-1. Theo khảo sát của Gallup, có 1/8 người trưởng thành ở Mỹ đã từng sử dụng thuốc này, và dự báo thị trường toàn cầu cho các loại thuốc này có thể lên tới 190 tỷ USD vào năm 2035.

Mặc dù những loại thuốc này có thể giúp ích về mặt y tế, nhưng sự phụ thuộc vào chúng lại khiến con người đánh mất niềm vui trong trải nghiệm ăn uống. Nhiều người dùng báo cáo rằng họ cảm thấy mệt mỏi và giảm ham muốn, làm mất đi sự kết nối xã hội mà các bữa ăn mang lại.

Cùng lúc, trào lưu looksmaxxing đang biến việc chăm sóc ngoại hình thành một quá trình đo đạc khô khan, thay vì coi đó là một phương tiện để thể hiện cá tính.

AI Và Các Kích Thích Rỗng Tuếch

Nếu nghệ thuật trong quá khứ giúp nâng cao trải nghiệm giác quan, thì AI hiện nay lại sản sinh ra những nội dung rỗng tuếch. Các sản phẩm do AI tạo ra như bài viết trên mạng xã hội hay video không mang lại giá trị thực sự, mà chỉ nhằm mục đích thu hút sự chú ý.

Những nội dung này không phát sinh từ cảm xúc hay trải nghiệm thực tế, và do đó, con người dần mất đi khả năng cảm nhận những gì tinh tế và độc đáo. Như triết gia Carissa Véliz đã từng chỉ ra, AI không có khả năng cảm nhận niềm đau hay niềm vui, và chính vì vậy nó không thể đánh giá giá trị của bất kỳ điều gì.

Khôi Phục Khả Năng Cảm Nhận Thực Sự

Niềm vui không chỉ đơn thuần là sự hưởng thụ vô nghĩa. Đối với nhân loại, trải nghiệm niềm vui và nỗi đau là cách quan trọng để nhận biết giá trị của cuộc sống. Điều này không thể giao phó cho cỗ máy hay thuật toán. Để chống lại sự can thiệp quá mức của công nghệ, có lẽ điều chúng ta cần không phải là thêm công cụ đo lường hay giải trí nhanh, mà là học cách dừng lại, sống chậm lại và cảm nhận thế giới xung quanh bằng chính giác quan của mình – như lời nhắc nhở của Walter Pater rằng điều quý giá nhất là tận hưởng từng khoảnh khắc chứ không phải chỉ tìm cách kéo dài nó.